Historia Radomina

 




       Wieś. Pierwszy raz wzmiankowana (wraz z karczmą i dziesięciną - "villam Radomin cum taberna") wśród włości stanowiących uposażenie norbertanek w Strzelnie na Kujawach, w bulli papieża Celestyna III z 1193r. Od 1375r. w posiadaniu Iwona, marszałka dworu Kazimierza księcia szczecińskiego, pomorskiego i.dobrzyńskiego (pierwszy syn marszałka Iwana, Mikołaj z Radomina, pełnił funkcję łowczego dobrzyńskiego (1406 - 1415) oraz kasztelana dobrzyńskiego (1406 - 1414)). Radomin był posiadłością klasztorną jeszcze w 1215r. - biskup kujawski Barta (Barto, Bardo) procesował się z klasztorem strzelnieńskim o dziesięciny z posiadłości klasztornych.
   Następne dane źródłowe, pochodzące z I połowy XIV w., ukazują już wieś jako własność rycerską, później szlachecką, natomiast w XIX w. (do 1945r.) jako majątek ziemski. Od rycerzy siedzących na Radominie rozpoczęła się, występująca pod koniec XV wieku i w I poł. XVI w. rodzina Radomińskich, która nazwisko zgodnie z ogólnopolską
 praktyką zaczerpnęła od swego gniazda rodowego. Jako wieś ("villam..., quae dicitur Redmin") Radomin wzmiankowany został na dokumencie nadania przez książąt dobrzyńskich sołectwa w pobliskim Białkowie za posiadłość w Płonku z grodem Mikołajowi Isenbleserowi.
   Pierwszym znanym dziedzicem Radomina był Tyczman, Niemiec z pochodzenia, występujący w latach 1345 - 1349 w otoczeniu księcia dobrzyńskiego Władysława.
     Od 1564r. własność Radomińskich, w wieku XVIII Cisowskich (Cissowskich), później Rościszewskich (od 1873r.). Klasycystyczny dwór usytuowany w zach. części wsi, zbudowany przed 1828r. przez Jana Cissowskiego, rozebrany ok. 1960r. Pozostały resztki parku krajobrazowego, silnie zdewastowanego. Ponadto wzdłuż dróg wiodących z Radomina do Golubia-Dobrzynia oraz Rypina zachowane aleje wysadzane starymi bukami, założone zapewne na początku wieku XIX.

   14 września 1769r. odbyła się w Radominie potyczka pomiędzy wojskami rosyjskimi  a konfederatami barskimi. Podczas potyczki spłonęła plebania, a w niej średniowieczna errekcja (tj. dokument fundacyjny) kościoła radomińskiego. Na krótko przed 1781r. ówczesna dziedziczka Marianna Cissowska wyremontowała gruntownie kościół radomiński, m.in. wzniosła od zachodu na osi wejścia murowaną wieżę z rokokowym dachem.
     W 1888r. (według opisu Bronisława Chlebowskiego) Radomin należał do gminy Płonne. Poza tym była tu cegielnia, posterunek straży celnej. wiatrak, karczma, 42 domy (w tym 6 murowanych), 414 mieszkańców.
    Podczas okupacji hitlerowskiej w Radominie działała placówka Armii Krajowej należąca do Rejonu AK Dobrzyń nad Drwęcą. Ta zaś należała do komendy AK "Borowiki" w Rypinie. Placówką kierował organista Adam Klejnowski. Radomin został wyzwolony 22 stycznia 1945r. przez żołnierzy 1 Samodzielnego Korpusu pancernego Gwardii dowodzonego przez generała majora Panowa (2 Front Białoruski). Nową gminę o nazwie Radomin reaktywowano w lutym 1945r.
  
  Wieś występuje w dokumentach historycznych pod następującymi nazwami:
Radomin (1193), Redmin (1322), Radomszkye (1348), Radymno (1325), Rademino (1348), Radomino (1215,1349, 1375, 1407, 1750), Radomyno (1371), Redymyn, Redmyn (1414), Radomijno (1434), Reddemin (1944).
   Najstarsze ślady działalności ludzkiej w Radominie pochodzą z epoki kamiennej. Oprócz fragmentów ceramicznych odkryto też wiór krzemienny z tego okresu. Odkryto też niewielkie ślady z epoki neolitu. jeden fragment ceramiczny pochodzi z okresu kultury amfor kulistych. Istniała też neolityczna osada w okresie kultury pucharów lejkowatych. Kolejne ślady w postaci trzech osad pochodzą z okresu Halstatt - La Tene. W okresie rzymskim istniały tu dwie osady. Z wczesnego średniowiecza odkryto istnienie jednej osady i trzy ślady osadnicze.

   
Kościół parafialny pod w. św. Mikołaja. Wzmiankowany 1210 (?). Zbudowany w wieku XIV. W wieku XVIII/XIX dobudowa wieży. Wielokrotnie odnawiany oraz częściowo przekształcany, miedzy innymi w 1875, 1889 (dach) oraz ostatnio w 1966 r. Gotycki o skromnych cechach barokowych, orientowany. Usytuowany na niewielkim wzniesieniu, opadającym ku zachodowi, w kręgu drzew. Murowany z kamienia polnego. Salowy, prostokątny, z niewielką zakrystią od północy, kruchtą zapewne z wieku XVII od południa oraz kwadratową wieżą od zachodu. Wnętrze nakryte pozornym sklepieniem kolebkowym ( XVII lub XVIII w.). Okna zamknięte łukiem ostrym, powiększone. W wejściu do zakrystii portal ostrołukowy z uskokiem. W kruchcie południowej portal ostrołukowy, dwuuskokowy, w nim drzwi ze starym zamkiem.
Na zewnątrz wokół korpusu cokół. Okna umieszczone we wnękach zamkniętych odcinkowo. Dach siodłowy, nad zakrystią pulpitowy, kryty dachówką. Wieża rozdzielona uskokiem na dwie kondygnacje, ujęta w narożach uproszczonymi pilastrami. Wejście i okna zamknięte koszowo, wejście flankowane pilastrami, zwieńczone trójkątnym przyczółkiem, w nim stare drzwi klepkowe, ćwiekowane.
Dach namiotowy z czworoboczną nastawą zwieńczoną kopulasto, od 1966r.
podbity blachą w miejsce pokrycia gontowego.
 

Proboszczowie parafii radomińskiej :
1618 r. - brat Cyryl karmelita z Obór
1781 r. - Andrzej Trószczyński, pleban radomiński
1817 r. - Tadeusz Budny, proboszcz
przed 1916 r. - Wincenty Tabęcki, proboszcz (pochowany w Radominie)
przed 1927 r. -Jan Koperski, proboszcz (pochowany w Radominie)
przed 26 sierpnia 1946 r. - Wacław Miaskiewicz (pochowany w Radominie)
Kolejni powojenni proboszczowie to: ks. Gers, ks. Chmieliński, ks. Romuald Bralczyk,
ks.Tadeusz Ptaśkiewicz, ks.Zenon Bukowski, ks.Jerzy Wielechowski,ks. Andrzej Smoleń, ks. Andrzej Majewski (obecnie).